Man en man, hand in hand, op zoek naar een bijbel in Afrika

In 2007 reisde ik met mijn moeder naar Congo DRC. We reisden over land vanuit Oeganda naar de regio Noord-Kivu, in het noord oosten van Congo. Een regio in een eindeloos conflict, met helaas gruwelijke en gewelddadige rebellenoorlogen. Mijn moeder woonde er in de jaren ’70 een jaar voor onderzoek, en 30 jaar later bezochten we haar oude dorpje (Katwa), huisje en het schooltje waar ze les gaf. Een ingrijpende, boeiende, mooie maar eveneens emotionele reis.

Mijn moeder in de jaren ’70 te Katwa, Congo DRC.

Mijn Afrikaanse gelijke

Over deze reis kom ik vast nog wel eens meer te vertellen, maar voor nu is van belang te weten dat mijn moeder er destijds een vriendin had, Neema. Neema leefde nog. Sterker, ze had inmiddels een zoon van ongeveer mijn leeftijd, genaamd Mujuane. Mujuane was een vriendelijke rustige jongeman, vrijwel altijd in gezelschap van zijn verloofde. Op onze laatste dag wilde mijn moeder nog even, een laatste keer, samen zijn met Neema. Immers, de kans dat ze elkaar weer zouden zien was zeer klein. En dus ging ik mijzelf vermaken buiten de muren van ons hotelletje.

Duwfietsenverkopers in Butembo.

Op zoek naar een Swahili bijbel

Mijn moeder koopt op al haar reizen altijd als souvenir een bijbel in de lokale taal, en in het christelijke Butembo, de grotere stad nabij Katwa, moest ongetwijfeld een bijbel te vinden zijn in het Swahili. Dus, deze ging ik samen met Mujuane zoeken. Mujuane was ruim op tijd, opgetogen en klaar voor onze missie. Voor iets wat ik als een vrij eenvoudige en alledaagse retail activiteit beschouwde, nam hij deze ogenschijnlijk uiterst serieus. Hij had zich op deze doordeweekse dag zelfs enigszins netjes aangekleed, zo leek het. Ik dacht er verder niet bij na en na een paar honderd meter kwamen we al bij een eerste boekenzaak. Gek genoeg leek het Mujuane geen geschikte winkel. We spraken Frans met elkaar, maar hier begrepen we elkaar niet dacht ik gezien de hangende kruisjes aan de eveneens bungelende gevel, dus stapte ik naar binnen.

Swahili Bijbel. Gekocht in Butembo, Congo DRC.

Sneller dan zijn eigen schaduw

In Noord-Kivu kwamen, en komen, nauwelijks blanken. Laat staan blanken die op eigen gelegenheid reizen, zoals wij deden. Artsen Zonder Grenzen reed er in zeer CIA waardige jeep konvooien en hun compound leek vooral op een VN basis. De man in de winkel wist zich dan ook geen houding te geven, maar toen ik vroeg naar een bijbel in het Swahili had hij deze, voor Afrikaanse begrippen, met lichtsnelheid in mijn handen geduwd.

Het exemplaar zag er keurig uit, was mooi gebonden en geheel gevuld met voor mij volstrekt onleesbaar Swahili maar de titel van het boek (BIBLIA) leek redelijk overeen te komen met hetgeen waarnaar ik op zoek was. Kortom, precies wat mijn moeder wilde. Toch liet Mujuane me duidelijk merken dat dit niet de juiste bijbel, niet de juiste prijs noch de juiste winkel was. Hij had er alleen de argumenten niet voor. Zoiets kan gebeuren, we hadden tijd genoeg. Dus nam de verkoper weer plaats op zijn vertrouwde krukje en stapten wij weer de stoffige zandwegen op, op zoek naar de juiste Swahili Biblia.

Plots opkomende niet bestaande jeuk

We liepen van de bredere straat een zijstraat in en er gebeurde iets onverwachts. Mujuane pakte zonder aarzeling, aankondiging, blikken of blozen mijn hand en hield deze met dusdanige kracht vast, dat ontsnappen er niet in zat. Met enige schrik deed ik alsof ik jeuk kreeg op mijn linker been en wist zo mijn hand te bevrijden uit zijn toch enigszins beklemmende positie. Ik keek Mujuane aan, op zoek naar een blik die enige uitleg zou kunnen geven. Maar Mujuane wachtte, nietsvermoedend en zonder ook maar iets prijs te geven van zijn intenties.

Mijn fantoomjeuk was na een paar seconden krabben weer verdwenen, en we vervolgden onze zoektocht. Ik hield iets meer afstand maar van afgebakende straten en stoepen kon je in Butembo niet spreken. Na een paar keer door passerende karren, auto’s, koeien en mensen van koers te zijn veranderd, vond de hand van Mujane al na een paar meter de mijne en waren we snel weer herenigd. Ik wist niet wat ik ermee aan moest, maar die hand was een blijvende aanwinst.

Na een paar fantoom jeukaanvallen, pogingen met mijn armen een richting te dirigeren bleek het ook niet uit te maken aan welke kant ik van Mujuane liep. Zijn hand vond de mijne. Welke hand dan ook. Als Leonardo di Caprio en Kate Winsley in Titanic, zonder de stomende scenes dan.

Mujuane rechts en zijn verloofde, rechts van de vrouw in blauw.

Voorgesteld worden aan familie en schoonfamilie

En zo liepen we hand in hand, zeker een uur door Butembo. En al snel kwamen we de eerste familieleden tegen. Nog even dacht ik dat door deze ontmoetingen mijn hand weer als vrijgezelle hand door het leven zou gaan of op z’n minst een korte break-up zou moeten doorstaan. Maar nee, Mujuane stelde me voor aan zijn oom, zijn tante, en net zo makkelijk aan zijn vrienden en zelfs zijn schoonvader. Op het moment dat ik zijn schoonvader ontmoette had Mujuane mijn linker hand vast waarmee mijn rechter kon worden weggegeven aan zijn schoonvader. Echter, ook deze schoonvader bleek erg verknocht aan mijn hand en zo stond ik een minuut of twee met mijn beide handen in de handen van twee verschillende mannen.

Dit is mijn schoonvader. Hij wil ook je hand blijven vasthouden.

Terwijl we steeds meer mensen toevallig tegenkwamen werd me duidelijk dat het aantal boekenwinkels dun bezaaid was. Die kwamen we namelijk helemaal niet meer tegen. Sterker, ik had na een half uur al door dat de bijbelzoektocht plaats had gemaakt voor een zoektocht naar zoveel mogelijk bekenden.

Nu had bovenstaande uiteraard niets te maken met mannenliefde. In deze regio is mannenliefde een dusdanig taboe, dat het bestaan ervan simpelweg zal worden ontkend. Het is meer een soort affectie als “beste vrienden”. Ik had af en toe al enkele mannen hand in hand zien lopen. Voor Mujuane was hand in hand lopen, met een blanke man, door de hele stad van Butembo, simpelweg iets statusverhogend. Het hebben van een blanke vriend is niet zomaar iets.

En de bijbel?

Neema en Mujuane.

Hoe het is afgelopen? We hebben opvallend genoeg uiteindelijk, na een behoorlijke omweg, de bijbel gekocht bij de eerste winkel. Mujuane ging rechten studeren, heeft inmiddels (2017) drie kinderen en woont tegenwoordig in Goma, ongeveer 200 kilometer van Butembo. De bijbel in kwestie staat nog altijd tussen de uitvoerige collectie van mijn moeder.

Van ons bezoek aan Butembo en Katwa maakte ik een video die in 2007 niet anders dan in matige resolutie en in minimaal 5 delen moest worden geüpload. Hieronder deel 5 van de laatste dagen.

 


Also published on Medium.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*
*